วารสารเทคโนโลยีและนวัตกรรมเกษตร ปีที่ 2 ฉบับที่ 1

Biological Control of root-knot Nematode Meloidogyne incognita by Spore suspension of Trichoderma spp. บทนำ ไส้เดือนฝอยรากปม Meloidogyne incognita เป็นสาเหตุที่สำคัญที่ก่อให้เกิดความเสียหายกับพืชทั่วโลก สร้างความเสียหายทั้งทางตรงและทางอ้อม (อมรศรี ขุนอินทร์, 2548) สามารถปรับตัวได้ดีในสภาพแวดล้อมต่าง ๆ ทำให้ แพร่กระจายได้ดีในสภาพภูมิอากาศที่หลากหลายโดยเฉพาะเขตร้อน Caillaud et al . (2008) มีการสืบพันธุ์แบบ parthenogenesis ทำให้สามารถขยายพันธุ์ได้อย่างรวดเร็ว สำหรับประเทศไทยไส้เดือนฝอยชนิดนี้สามารถระบาด ได้ทุกภาค ในปี 2563 อมรศรี ขุนอินทร์ (2563) ได้รายงานการระบาดของไส้เดือนฝอยรากปม M. incognita ในข้าวนา น้ำลึก ซึ่งข้าวที่ถูกไส้เดือนฝอยเข้าทำลายจะแสดงอาการแคระแกร็น รากเป็นปุ่มปม (root knot, gall) ระบบท่อลำเลียงอาหาร เกิดการอุดตัน ทำให้พืชดึงน้ำและธาตุอาหารไปเลี้ยงส่วนต่างๆ ไม่เพียงพอ ทำให้ผลผลิตลดน้อยลง (อรพินท์ ทองอร่าม, 2556) การควบคุมไส้เดือนฝอยรากปมสามารถทำได้หลายวิธี เช่น การใช้สารเคมี การควบคุมโดยเขตกรรม รวมไปถึงการใช้เชื้อจุลินทรีย์ ปฏิปักษ์ อังคณา โรจน์ประจักษ์ และอมรศรี ขุนอินทร์ (2564) พบว่ามีเชื้อรา Trichoderma spp. ไอโซเลท T35-CO4, M4 และ O3-T34 สามารถลดการฟักตัวของกลุ่มไข่และการสร้างกลุ่มไข่ได้อย่างมีประสิทธิภาพเชื้อราชนิดนี้สามารถ สร้างเส้นใยพันรัด และสร้างเอนไซม์ เช่น ไคติเนส, เซลลูเลส และกลูคาเนส ไปย่อยสลายผนังเซลล์ของไส้เดือนฝอยซึ่งมี ส่วนประกอบของไคติน จากนั้นสร้างเส้นใยแทงเข้าไปและเจริญอยู่ภายในลำตัวทำให้ไส้เดือนฝอยสูญเสียความมีชีวิต เชื้อรา Trichoderma spp . ยังสามารถเจริญได้อย่างรวดเร็ว สร้างสปอร์ได้ปริมาณมาก ช่วยให้สามารถแข่งขันกับ เชื้อโรคพืชได้ดี และมีรายงานว่าเชื้อรา Trichoderma spp. บางสายพันธุ์สามารถเป็นปรสิต(parasite) ของเชื้อ สาเหตุโรคพืชได้ (จิระเดช แจ่มสว่าง ,2549) Sharon et al . (2007) ในปัจจุบันได้มีการนำเชื้อรา Trichoderma spp. มาใช้ ควบคุมเชื้อสาเหตุโรคพืชทั้งเชื้อในดินและบนผิวพืชอย่างกว้างขวาง มะลิฉัตร พันธุมัย (2556) พบว่าสารแขวนลอย สปอร์ของเชื้อรา Trichoderma spp . ที่ความเข้มข้น 1×107 สปอร์/มิลลิลิตร มีประสิทธิภาพต่อการลดความรุนแรงโรคราก ปมที่เกิดจากไส้เดือนฝอย M. incognita โดยการราดโคนต้นและการฉีดพ่นทางใบด้วยสารแขวนลอยสปอร์สามารถกระตุ้น ให้ต้นแตงเกิดความต้านทานต่อโรครากปมได้ และ Ahmad Saad Al-Hazmi & Muhammad Tariq Javeed (2015) พบว่าเชื้อรา T. harzianum และ T. viride ที่ความเข้มข้น 1010 สปอร์/กรัมของดิน มีประสิทธิภาพในการควบคุมและ ลดการเกิดโรครากปมในต้นมะเขือเทศได้ จากข้อมูลข้างต้นทำให้เราได้ข้อมูลพื้นฐานในการจัดการและควบคุมโรคพืชที่ เกิดจากไส้เดือนฝอยรากปม งานวิจัยนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาประสิทธิภาพสปอร์แขวนลอยของเชื้อรา Trichoderma spp. ต่อการเข้าทำลายไส้เดือนฝอยรากปม ( M. incognita ) ในระดับห้องปฏิบัติการและในเรือนทดลอง เพื่อเป็นแนวทาง นำไปสู่การพัฒนาการผลิตชีวภัณฑ์ในเชิงพาณิชย์เพื่อประโยชน์ทางโรคพืชในอนาคต ระเบียบวิธีวิจัย 1.การสุ่มเก็บตัวอย่างเชื้อรา Trichoderma spp. และแยกเชื้อราให้บริสุทธิ์ สุ่มเก็บตัวอย่างดินบริเวณใกล้รากปมข้าวจำนวน 500 กรัม จากแหล่งนาข้าวจังหวัดสุพรรณบุรี นครปฐม และ พระนครศรีอยุธยา ที่มีการระบาดของไส้เดือนฝอยรากปมพร้อมระบุตำแหน่งของพื้นที่ที่เก็บตัวอย่าง โดยวิธีเดินแบบซิกแซ็ก จากนั้นนำตัวอย่างดินไปผึ่งลมให้แห้ง นำดินที่แห้งมาชั่งน้ำหนัก 1 กรัม มาเจือจางด้วยเทคนิค Dilution method ที่ ความเข้มข้น 1x104 CFU/กรัม ใช้ไมโครปิเปตดูดสารแขวนลอยที่ปริมาตร 0.5 มิลลิลิตร มา spread บนอาหารเลี้ยงเชื้อ Martin's medium เมื่อครบ 3 วัน นำไปส่องตรวจภายใต้กล้องจุลทรรศน์แบบ compound microscope ใช้เข็มเขี่ยที่ผ่าน การฆ่าเชื้อแล้วเขี่ยเส้นใย เชื้อรา Trichoderma spp. มาเลี้ยงให้บริสุทธิ์บนอาหาร PDA (potato dextrose ager) เป็นเวลา 7 วัน จากนั้นนำเชื้อราไป ศึกษาลักษณะรูปร่างทางสัณฐานวิทยา และนำเชื้อราบริสุทธิ์ไปเพิ่มจำนวนบนอาหาร เลี้ยงเชื้อ PDA เพื่อเก็บเป็นเชื้อ สำหรับใช้ในการทดลอง 2.การเตรียมไส้เดือนฝอยรากปม Meloidogyne incognita ทำไส้เดือนฝอยให้บริสุทธิ์โดยวิธี single egg mass inoculation พร้อมจำแนกชนิดโดยเทคนิคการตรวจรอยย่น ส่วนก้น (perineal pattern) ตามวิธีของ Eisenback et al . (1981) จากนั้นนำกลุ่มไข่บริสุทธิ์ที่ได้มาล้างด้วย 1% sodium hypochlorite ตามวิธีการของ Ravichandra (2010) เพื่อนำไส้เดือนฝอยมาใช้ในการทดลอง ในส่วนของตัวอ่อนระยะที่ 2 (J2)